Alçakgönüllü ve Feminist Yönlü Bir Bilge: Sokrates

philosophy-socrates-welder-marco-rubio

Bir çoğumuz onu verdiği hayat dersi niteliğinde anektodlarıyla, ahlakıyla, alçakgönüllülüğüyle ve bilge kişiliğiyle biliyoruz. Peki Sokrates’in “kadın” konusu
üzerinde ileri görüşlü bir filozof olduğunu biliyor muydunuz?

Heykeltıraş Sofroniskos ile ebe Fenarete’nin oğlu olan Sokrates’in kimliği oldukça soru işaretleriyle doludur. M.Ö. 5. yüzyılda Atina’da yaşamıştır ve ezici, küstah ve huysuz eşlerin ilk örneği olarak geçen Ksanthippe ile evlidir, üç çocukları olmuştur. Özel yaşamıyla ilgili çok fazla şey bilmesek de Sokrates’in cinsel ölçülülük ve her alanda nefsini kontrol altında tutmayı gerektiren bir davranış biçimine sahip oluşu nedeniyle fiziksel ilişkilerden geri durduğunu söylemek yanlış olmaz. Sokrates’in yaşadığı dönem ve coğrafyaya bakarsak o dönemde kişilerin -ki bu kişiler evli dahi olsalar- yetiştirmek
için yanlarına aldıkları kendilerinden yaşça küçük erkeklere karşı duydukları aşk ve
sevgi duyguları oldukça normal karşılanırdı. Güzel erkeklerin Sokrates’in de hoşuna
gittiğini Charmides’ten etkilenmesinden biliyoruz ama aynı dönemde yaşayan birçok
kişinin aksine nefis terbiyesine dayalı yaşam etiği dolayısıyla fiziksel temastan uzak
durduğunu net bir şekilde söyleyebiliriz. Sokrates’e neden feminist dediğime gelirsek,
yaşadığı toplumda kadınlara hiçbir ayrıcalık tanınmamasına, erkeklere göre çok daha
aşağıda tutulmasına rağmen Sokrates’in kadın-erkek ilişkileri ve kadınların
“erdemleri” üzerine çok daha farklı düşünceleri vardı.

Sokrates’e göre kadınların farklılıkları kesinlikle aşağı oldukları anlamına gelmiyordu: Kadınların özelliklerinin erkeklerden aşağı durumda olmasının tek nedeni hiç eğitim görmemeleriydi. Sokrates’e göre erkekler eksik oldukları konularda eşlerini eğiterek yardımcı olmalıydı, böylece onları fazla diyalog kurmadıkları insanlar olmaktan da çıkarmış olacaklardı. Sokrates’in kadın konusu üzerinde ilginç bir biçimde ileri düşünceleri olduğuna kuşku yok, hatta bu durum bazı kadınların kendisinden bile daha bilge olduğunu kabul etme noktasına kadar varıyordu.

Bir keresinde Sokrates’e iyi eşlerin kocaları sayesinde mi böyle oldukları sorulduğunda şöyle yanıtlamıştır:

“Aspasia’ya sorun. Bu konuda benden çok daha fazla şey biliyor.”

Aspasia Perikles’in yabancı bir cariyesidir ve çok kültürlü bir birey olması sebebiyle Sokrates’in derin saygı duyduğu biri haline gelmiştir. Bir Atinalı tarafından yapıldığına inanılması neredeyse olanaksız bir itiraf olsa da kaynaklar bize gerçeği söylüyor. Sokrates’in söyledikleri ve davranışları arasındaki tutarlılık tartışılabilir elbette ama kadın erkek eşitliği gibi konuların temellerinin bu düşünceler ile sağlamlaştığını söyleyebiliriz.

2 Replies to “Alçakgönüllü ve Feminist Yönlü Bir Bilge: Sokrates”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir