FELSEFE İLE TANIŞMA

FELSEFENİN KONULARI(ALT DALLARI)

BİLGİ FELSEFESİ(EPİSTEMOLOJİ)

Bilgi sorununu ele alır. Bilginin özünü, ilkelerini, yapısını, kaynağını araştırır.
İngilizce konuşan biri, epistemology terimiyle genel olarak felsefenin özel bir dalı olan bilgi teorisine atıfta bulunmaktadır. Fransızca konuşanlar ise bu terimi daha ziyade bilimsel teorilerin incelenmesini belirtmek için kullanmaktadırlar. Aslında Pierre Jacob’un haklı olarak belirttiği gibi bu iki anlam etimolojik bakımdan doğrudur. “Yunanca (‘kanaat’ anlamına gelen doxa kelimesinin karşıtı olan) episteme kelimesi kimi kez ‘bilim’ kimi kez de ‘bilgi’ olarak tercüme edilebilmektedir.”1 Bu anlamın ikisi de çok genel olarak epistemolojinin, bilimsel bilginin teorisi olduğu söylenerek bağdaştırılabilmektedir.

Ele Aldığı Sorunlar:

Bilgi nedir? Öğeleri nelerdir? Nasıl oluşur?
Bilginin kaynağı akıl yada diş dünyamıdır?
Doğru mutlak bilginin ölçütü nedir?
Bilgi mutlak mı? Yoksa göreli(rölatif)midir?
Bir şey bilinebilir mi?
Bir şeyi nasıl biliriz?
Bilgimiz nesneleri doğru olarak yansıtıyor mu? Vb…

VARLIK FELSEFESİ(ONTOLOJİ)

Felsefede varlık çok geniş anlamlar içermektedir. “Varlık”ın bazı farklı anlamlarını şöyle açıklayabiliriz, felsefede varlık, “töz” anlamına gelir. Töz, var olmak için kendisinden başka hiçbir şeye gereksinim duymayan varlıktır. Tözün bir başka anlamı da değişmelerin gerçekleştiği kalıcı varlıktır.
Tek tek varlıkları değil genel olarak varlığı inceleyen felsefe disiplinidir. Varlığın özünü, ilk nedeni ve ilkelerini araştırır.

Ele Aldığı Sorunlar:

Varlık var mıdır? Yok mudur? Nedir?
Varlığın özü nedir? Değişken midir?
Evren sonlumudur? Başlangıcı var mıdır?
Evrende özgürlük var mıdır?
Kaç türlü varlık vardır?
Varlığın niteliği nedir?
İnsanın varlık amacı nedir?
Evrende amaçlılık var mıdır? Vb.

AHLAK FELSEFESİ(ETİK)

Etik veya en yalın tanımıyla töre bilimi. Etik terimi Yunanca “karakter” anlamına gelen “ethos” sözcüğünden türemiştir.
Ahlak felsefesi, insan yaşantısındaki değerler, kurallar, yargılar ve temel düşüncelerle ilgilenir. Bunların ilkelerini inceler. İnsan eylemleri ile ilgili kavramları(iyi, kötü, vicdan, özgürlük, erdem, mutluluk vb.) ele alır.

Ele Aldığı Sorunlar:

Ahlakın kaynağı nedir?
Ahlaki eylemin bir amacı var mıdır?
İnsan eylemlerinde özgür müdür?
Ahlak yargılarının niteliği nedir?
Tüm insanların benimseyeceği ahlâk yasaları var mıdır? Ahlak yargılarının niteliği nedir?
İyi ve kötü nedir?
İyilik doğuştan mı? Yoksa sonradan mı kazanılmıştır? Vb.

SİYASET FELSEFESİ

Siyaset (Politika Latince) dilimize Arapçadan geçmiş bir sözcüktür ve devlet ve toplum yönetimi ile ilgili tüm etkinlikleri ifade eder. Bu alanı hem siyaset bilim hem de siyaset felsefesi inceler.
Siyaset felsefesi devlet ve devlet şekilleri, iktidar, egemenlik, meşruiyet, gibi kavramları araştırır. Siyasal olayların ve kurumların oluşumunu açıklamaya çalışır. Bunları siyasal düzenle ilişkileri açısından değerlendirir. Ana konusu devlettir.

Ele Aldığı Sorunlar:
İktidar kaynağını nereden alır?
Egemenliğin kullanılış biçimleri nelerdir?
Sivil toplumun bürokrasinin anlamı nedir?
Meşruiyetin ölçütleri nelerdir?
Devlet nasıl yönetilmelidir?
En iyi yönetim biçimi hangisidir?
Devlet-birey ilişkisi nasıl olmalıdır?
Bireyin temel hakları nelerdir? Vb.

BİLİM FELSEFESİ

Felsefeye özgü düşünme ve çözümleme yönteminden yaralanarak bilimin yapı ve işleyişini, bilimsel kuram ile gerçeklik arasındaki ilişkiyi felsefi bir tavırla aydınlatmayı amaçlayan felsefe dalıdır.

Ele Aldığı Sorunlar:
Çeşitli bilimler arasında ortak noktalar var mıdır? Varsa buna dayanarak bilimleri sınıflandırmak mümkün müdür?
Bilim nedir?
Bilgiler topluluğu mudur?
Bilimde her şey olup bitmiş midir? Vb.

SANAT FELSEFESİ (ESTETİK)

Güzel olanı (hem doğa hem de insan yapısı) araştıran felsefe dalıdır. Sanat felsefesi de güzeli konu edinir fakat sanat felsefesinin konusu sadece insan yapısı güzelliklerdir.(sanat eseri) Yani sanat felsefesinin konusu estetiğe göre daha dardır. Bunun yanında sanat felsefesi, sanat eseri ile ilgili kavramların analizi ve problemlerin çözümü ile de uğraşır.

Ele Aldığı Sorunlar:
Sanat nedir?
Sanat eserinin işlevi nedir?
Bir nesneyi güzel yapan şey nedir?
Herkesin güzel dediği bir nesne olabilir mi?
Ortak estetik yargılar var mıdır? Vb…

DİN FELSEFESİ

Din; bilim ve sanat gibi temel insani kurumlardan birisidir. Din felsefesi dini konu edinen, dinin insanın var oluşunun kaynağı insanin doğasının ve kaderinin kaynağı ve değerler ile ilgili sorunları ele alarak sorgulayan felsefe disiplinidir.

Ele Aldığı Sorunlar:
Tanrı var mıdır? Onun varlığını gösteren kanıtlar gösterilebilir mi? Vahiy mümkün müdür?
Evren Yaratılmış Bir Varlık mıdır? Yoksa Yaratılmamış (Ezeli ve Ebedi) Bir Varlık mıdır?
Ölüm bir son mudur?
Ölümden sonra bir hayat var mıdır?
Ruh var mıdır? Nedir? Ölümsüz müdür? Vb…

EĞİTİM FELSEFESİ

Eğitim ve felsefenin arasındaki ilişkinin nitelik ve boyutlarını hem eğitimin hem de felsefenin süreci belirlemektedir. Eğitim felsefesi; eğitimin doğası, süreci, amaçları ile ilgilenen felsefenin bir dalıdır. Konunun toplumsal yönünden çok insanlık açısından eğitime yaklaşır. Eğitim felsefecileri yaşadıkları toplumun ihtiyaçlarını ve özelliklerini göz önünde bulundurarak yeni kuramlar üretir, bu ürettikleri bu kuramlar ile toplumun eğitimine yön verirler.
Eğitim felsefesi epistemolojiden de yaralanır. Bilginin doğası, bilgi sisteminin yapısı, kaynakları ve bilginin geçerliği gibi epistemolojinin konusu olan sorunlarla eğitim programlarını hazırlayanlar yakından ilgilenmek durumundadır. Eğitimle ilgilenenler felsefeden yaralanarak felsefenin süzgecinden eğitimle ulaşmak istedikleri hedefleri ortaya koyar ve uygulamaları değerlendirmek için standartlar ve normlar formüle ederler. Bununla birlikte her toplum kendi düşünce sistemini geliştirmiş olur.

KAYNAKÇA
AKYÜZ, H. Eğitim Sosyolojisimim Temel Kavram ve Alanları Üzerine Bir Araştırma. Atatürk Üniversitesi.
GUTEK, G.L. (2011) Eğitime Felsefi ve İdeolojik Yaklaşımlar. Ankara: Ütopya Yayınevi.
¹Jacob, P., L’Épistémologie — L’âge de la science, Paris, Odile Jacob, 1989, s. 9.
SIMARD, J.C., ADIBELLİ, R. Epistemoloji. Bilimname II, 2003/2, 13-21.
TOPRAKÇI, E. (2011). EğitBilime Giriş. Ankara: Ütopya Yayınevi.
YILDIRIM, Ö. Eğitim Sosyolojisi ders notları. Atatürk Üniversitesi.
YILDIRIM, Ö. Felsefeye Giriş ders notları. Atatürk Üniversitesi
http://www.felsefe.gen.tr/varlik_felsefesi_ontoloji_nedir.asp
http://www.felsefe.gen.tr/siyaset_felsefesi_nedir.asp

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir