Hayvanların mal ve kaynak olarak kullanımını reddeden bir yaşam biçimi olarak veganlık, hayvansal gıda tüketimini reddetmekle sınırlı kalmaz; hayvanların tüyleri, derileri kullanılarak üretilen giysilerin ve hayvan deneyleri yapılan kozmetik ürünlerin kullanımına da karşıdır. Vejetaryenler yalnızca hayvan eti yemezken veganlar, hayvan kullanımıyla elde edilen süt, bal, yumurta gibi ürünleri tüketmeyi de reddederler. Özetle veganlar, topraktan gelen baklagil, sebze, meyve ve kuruyemiş gibi gıdalarla beslenirler. Bitkisel beslenme olarak bilinen bu beslenme stilinin insan sağlığı için yeterli olup olmadığı ise tartışma konusudur. Veganlık, bir beslenme stilinden ibaret olmasa da hayvan kullanımının %99’unun gıda endüstrisinde gerçekleştiği düşünülürse vegan yaşam felsefesinde beslenme pratiği epey önemlidir.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!Veganlar proteini nereden alıyor?
Vücudumuzun yapı taşları olan proteinlerin en önemli kaynakları hayvansal gıdalar olarak bilinse de kurubaklagiller ve tahıllar gibi bitkisel gıdaların dengeli bir beslenme için yeterince protein içerdiği ABD Tarım Bakanlığı tarafından açıklanmıştır. Vegan bir beslenmedeki ana protein kaynakları nohut, fasulye, mercimek gibi baklagiller; kaju, badem, fıstık gibi kuru yemişler; ay çekirdeği, kabak çekirdeği gibi tohumlar ve buğday, yulaf, darı, kinoa gibi tahıllardır.
Süt ve süt ürünleri tüketmeden yeterince kalsiyum alabilir miyiz?
Süt ve süt ürünleri en önemli kalsiyum kaynakları olarak biliniyor olsa da aslında badem, incir, susam tohumu, brokoli, karalahana, bamya, fasulye gibi gıdaların daha fazla kalsiyum içerdiği görülmektedir. Dahası, inek sütü insan vücudunun kalsiyumu emebilmek için ihtiyacı olan miktarda magnezyumu içermediğinden vücutta biriken fazla kalsiyum eklem ve böbreklerde kalsiyum birikmesine yol açarak sağlık sorunları yaratabilir. Ayrıca, hayvansal protein tüketimi kanın asitliğinin artmasına yol açması nedeniyle kalsiyumun kemiklerden süzülerek idrar yoluyla vücuttan atılmasına sebep olabilmektedir.
Et yemeden yeterince demir alabilir miyiz?
Kan üretmek için ihtiyaç duyduğumuz demirin iki farklı kaynağı bulunmaktadır. Bunlardan biri hayvansal gıdalarda bulunan HEM demir iken diğeri bitkisel gıdalarda bulunan HEM olmayan demirdir. Karşılaştırma yapıldığında bitkisel besinlerin çoğunun hayvansal besinlerden daha fazla demir içerdiği görülmektedir. Örneğin 100 kaloriye karşılık gelen ıspanak 15,5 mg demir içerirken, 100 kaloriye karşılık gelen biftek 0,9 mg demir içermektedir. Aynı şekilde mercimek, yeşil yapraklı sebzeler, fasulye ve tohumlar, kurutulmuş meyveler ve kabuklu yemişler güçlü bitkisel demir kaynaklarıdır. Ayrıca bu besinler daha fazla C vitamini içermeleri sayesinde HEM olmayan demirin emilimini de arttırırlar.
D Vitamini
D vitamini güneşin deride bulunan sterollere etkisiyle sentezlenir dolayısıyla her beslenme tipi için D vitamininin en önemli kaynağı güneştir. D vitaminin yalnızca %20’si besinlerden sağlanabilmektedir. Bitkisel beslenmede soya sütü, yulaf, mantar, margarin, maya, maydonoz ya da D vitamini takviyeli gıdalar yoluyla D vitamini alınabilir.
Peki ya B12?
Hayvanlar vücutlarında kendiliğinden B12 sentezlemezler, dolayısıyla B12’nin doğal kaynağı hayvanlar ya da bitkiler değildir. B12’nin asıl kaynağı topraktır ancak günümüzde toprakla olan ilişkimiz kesildiğinden bu vitamini dolaylı yollarla almaktayız. B12, hayvan yemlerine takviye olarak katılmakta ya da iğneler ile hayvanlara enjekte edilmektedir. İnsanlar da hayvanları tüketerek bu vitamini dolaylı yoldan almaktadırlar. Yani burada hayvanların bir araç olarak kullanıldığı söylenebilir. Bitkisel beslenen insanlar ise bu vitamini herhangi bir aracı olmadan direkt olarak takviye kullanarak ya da besin mayası, B12 takviyeli mısır gevrekleri ve bitkisel sütlerden alırlar. Karaciğer depoları dolu olan ve bitkisel beslenmeye yeni başlayan biri için vücudundaki mevcut B12 depolarının 2-3 yıl yeterli olacağı söylenmektedir (oguzcankinikoglu, 2019). Ancak genellikle veganlığın 6. ayından itibaren düzenli kontrol edilmesi ve gerektiğinde doktor tavsiyesiyle takviye alınması önerilir. Her ne kadar B12 eksikliği bitkisel beslenmeyle ilişkilendirilmiş olsa da günümüzde hepçil beslenme düzenine sahip birçok insanın da B12 eksikliği yaşadığı unutulmamalıdır.
Omega 3
Tıpkı B12 gibi Omega 3 de balıkların vücutlarında kendiliğinden üretilmez. Balıklar Omega 3’ü alglerden ve deniz yosunlarından alırlar. Yani insanlar balık tüketerek Omega 3’ü ikincil kaynaktan almaktadırlar. Fakat chia tohumu, kenevir tohumu, keten tohumu, ceviz, brüksel lahanası, ıspanak, karalahana gibi besinlerden direkt olarak Omega 3 almak da mümkündür. Balıkların vücudundaki yağın %15 ila %30’unun doymuş yağlar olduğu ve balıkların yüzdükleri sudaki civa kirliliğinin beyne zarar verdiği düşünüldüğünde; Omega 3’ü direkt besinlerden almanın daha kârlı olduğu görülebilir.
Britanya Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS), ABD Beslenme ve Diyetetik Akademisi, Avustralya Hükümeti Ulusal Sağlık ve Medikal Araştırmalar Konseyi, Birleşik Krallık Diyetisyenler Derneği, Kanada Diyetisyenleri ve İngiliz Beslenme Vakfı gibi dünyanın önde gelen sağlık kuruluşları iyi planlanmış bir vegan beslenmenin bebekler, çocuklar, sporcular ve yaşlılar da dahil olmak üzere her yaştan birey için uygun ve yeterli olduğunu belirtmektedirler. Ek olarak, bitkisel beslenenlerin akciğer, prostat ve meme kanseri gibi kanser türlerine yakalanma risklerinin daha düşük olduğunu saptayan araştırmalar mevcuttur.
Türkiye’de Dr. Suat Erus (göğüs cerrahisi), Dr. Murat Kınıkoğlu (iç hastalıkları & kardiyoloji), Dr. Oğuzcan Kınıkoğlu (iç hastalıkları) gibi vegan doktorlar ve Kevser Başkara gibi vegan diyetisyenler sosyal medyada ürettikleri içeriklerle veganlığın sağlık boyutuna değinmektedirler.
Yazar: Ayşenur Deveci
Editör: Başak Tufan
Kaynakça:
- Akkaya, G. (Çev.). (2014). D Vitamini. abolisyonistveganhareket.org. Erişim adresi: https://abolisyonistveganhareket.org/post/79981135272/d-vitamini
- Bitkisel Beslenme ve Sağlık. veganlik.org. Erişim adresi: https://veganlik.org/saglik/
- Francoine, G. L. ve Charlton, A. (2016). İnsan Neden Vegan Olur? Hayvan Kullanımı Tartışmasına Bir Giriş (Cansen Mavituna Çev.). İstanbul: Metropolis.
- Kınıkoğlu, O. (2019, 24 Haziran). B12 Vitamini Eksikliği ve Veganlık. oguzcankinikoglu. Erişim adresi https://www.oguzcankinikoglu.com/b12-vitamini-eksikligi-ve-veganlik/
- Sağlık/Beslenme (t.y.). Erişim adresi: https://tvd.org.tr/saglik-beslenme
- Vegan Beslenmeye Onay Veren Sağlık Kurumları (2016, 8 Nisan). Erişim adresi: https://abolisyonistveganhareket.org/post/142476828006/vegan-beslenmeye-onay-veren-sa%C4%9Fl%C4%B1k-kurumlar%C4%B1
Görsel Kaynakça:
