Kategori: İnceleme

Güneşin doğup battığı tüm topraklara sanatı ve bilimi ulaştırmak istiyoruz

Kara Kedi: Bir Edgar Allan Poe Hikayesi

Bu yazı hikâyenin içeriğine dair bilgiler içerir. Poe’nun en bilinen öykülerinden biridir “Kara Kedi”. Öykünün başlarında eskiden nasıl iyi huylu ve uysal olduğunu belirtir. Daha sonra ise nasıl kötü birine dönüştüğünü; yavaş yavaş, içimize işleyerek, tüylerimizi diken diken ederek işler öyküsünde ve bizi anlattığı dehşetin içine sokar. Hayvanlara düşkünlüğü ile bilinir anlatıcı. Karısı ile birlikte,…
Devamı

KÜRK MANTOLU MADONNA’YA SELAM YOLLAYAN ÖZAKMAN*

Kürk Mantolu Madonna ve Romantika: Türk edebiyatının iki eşsiz yazarının okurlarına armağan ettiği iki kült roman. Aşk, Türk edebiyatında en sık karşılaştığımız konudur, okuduğumuz hemen her kitapta göz kırpar bize sayfaların arasından. Bu da yetmezmiş gibi çeşitli imkansızlıklarla, akla gelmeyecek tesadüflerle süslenir de süslenir sayfalar. Bu iki kült eserde böyle entrikalar arıyorsanız aradığınızı bulamayabilirsiniz. Ama…
Devamı

Herakleitos’ta Ηθος ve Δαίμων Kelimelerinin Anlamları Üzerine

Öncelikle ηθος ανθρωποι δαίμων (ethos anthropoi daimon) cümlesinin yani “karakter insanın daimon’udur” fragmanının önemli kelimelerine işaret etmemiz gerekiyor. Bilmemiz gerekir ki karakter anlamına gelen ηθος (ethos) kelimesinin türevlerinden biri ηθειος (etheios) yani sevgili’dir (beloved). Bu durumda “sevgili” insanın δαίμων (daimon) yani “providentia divina”sıdır. Providentia divina Latince bir tanımlamadır ve anlamı “tanrısal öngörü” şeklinde çevrilebilir. Yine…
Devamı

Adabımuaşeretin Zararları İncelemesi

“Güzel bir ismi kendisine siper edinmiş bir zorba var. İrademizin bize sunduğu, yasalarınsa herhangi bir şekilde engel koymadığı o ayrıcalıklı durumlarda bile bizi kendisine esir alan bir zorba… Bu zorba, tabiata da karşı çıkar ve onun insanoğlunu özgürce şekillendirmesine izin vermez. Bu zorba adabımuaşeretten başkası değildir. Bu zorbaya kafa tutanlarsa haksız biçimde terbiyesiz yaftası yerler.”…
Devamı

Herakleitos’a λόγος Kavramı Çerçevesinde Teolojik Bir Bakış

Herakleitos’ta λόγος kelimesi kader kavramını ifadelendirir. λόγος kavramını ifadelendiren Herakleitos, onun var olanların yapıcısı olduğunu belirtir. Aynı zamanda ona göre her şey kadere göre olur ve kaderin özünü de “her şeyin özü aracılığı ile yayılan” λόγος oluşturur. Ona göre yinelenen ebedi ateş tanrıdır. (A8, i, ii, iii) Herakleitos için ateşin ne derece önemli bir kavram…
Devamı

Herakleitos’un «ηθος» ve «δαίμων» Kavramlarına Kısa Bir Bakış

Herakleitos’un hayatı hakkında kesin olan hiçbir şey yoktur, onun yalnızca İÖ 540’lar civarında Efes’te doğmuş olduğunu biliyoruz. Herakleitos aristokrat bir aileden gelmektedir. O, Grek dünyasında Platon’dan önce yaşamış olan en büyük demokrasi düşmanıdır. Herakleitos, elimizdeki fragmanlarında, halkı, yığınları ve onların inançlarını küçümser: “Başka bir kanla kirlenerek arınırlar, tıpkı birinin balçığın içine girerek temizlenmesi gibi. Birisi…
Devamı

Transandantal Estetik’te Zaman Kavramı

Bizim bütün bilgilerimiz iki kaynaktan gelir: duyular ve anlama yetisi. Anlama yetisi ile düşünüp kavramlar kurabilirken duyu yetisi ile verileri alabiliriz. Mesela domatesin tadı verili bir tattır ve bunu duyu yetisi ile alırız, ancak bağlantılar kurmak duyu ile alakalı değil, algı ile alakalıdır. Kant için algı, duyuların alıcılığı, çeşitli duyu organları tarafından alınan verilerin bir…
Devamı

FİLM İNCELEMESİ – LE FATE IGNORANTI (2001)

Yazan: Esin Nisan YILDIRIM Heykel sanatı hakkında uzmanlar kadar bilgim olmasa da, bir filmin herhangi bir sahnesinde beş saniyeden fazla görüyorsam, güzellik kavramıyla karşılaşacağımı sezerim. Bu kavram ulu orta gözüme sokulmak zorunda değildir, hatta yönetmen alttan alta anlatacağı konuyu sağlamlaştırmak için bu tarz detaylar eklemiş de olabilir. Fakat yine de zamanı ve mekânı kıranı daha…
Devamı

Postulatlar Çerçevesinde Kant’ın Ahlak Metafiziğine Bakış-3

Kant’ta salt pratik aklın postulatları üç tanedir. Bunlar: 1-) Ruhun ölmezliği 2-) Tanrının varlığı 3-) Özgürlük Şimdi bunları da inceleyerek Kant’ın ahlak metafiziği üzerine olan yazı dizimizi bitirmek istiyoruz. Belirli bir sıra gözetmeden açıklamaya giriştiğimiz postulatlarda ilk sırayı “ruhun ölmezliği”ne ayırdık. a) Ruhun ölmezliği Ruhun ölümsüzlüğünden başlamamız gerekirse, “en yüksek iyi” ve “ahlak yasası”nın belli…
Devamı

Amaçlar Krallığı ve Autonomi Çerçevesinde Kant’ın Ahlak Metafiziğine Bakış-2

Kant’a göre bahsi geçen bu krallık (Reich der Zweche) çeşitli akıl sahibi varlıkların kendi ortak yasaları aracılığı ile kurduğu sistematik birliktir (systematische verbindung). Ona göre, akıl sahibi varlıkların hepsi, kendileri başta olmak üzere diğer bütün akıl sahibi varlıklara hiçbir zaman sırf araç olarak davranmamaları gerektiği yasasına bağlıdırlar. Tüm akıl sahibi varlıklar, her zaman “kendi başlarına…
Devamı

Eylem-Niyet İlişkisi Çerçevesinde Kant’ın Ahlak Metafiziğine Bakış -1

Antik Yunan filozoflarından günümüz filozoflarına kadar herkesin tartışmış olduğu “ahlâk nedir?” ve “ne olmalıdır?” sorularının cevabını hiç şüphesiz en ciddi Kant vermiştir. Onun ahlâk felsefesi kendisinden sonraki filozofları etkilediği gibi kendisinden önceki yorumları da silip süpürmüştür. Ahlak felsefesinden bahsedeceksek öncelikle Eudaimonism kavramını bilmeliyiz. Eudaimonism insan eylemlerinin son ereğini mutluluk olarak gören bir anlayıştır. Bütün Antikçağ…
Devamı

OLAĞANÜSTÜ BİR GECEDEN GERİYE KALAN: STEFAN ZWEIG

“Başımdan geçenlerin ‘büyütülecek’ bir yanı olmadığını belirtirken bunu elbette halkların ve insanların kaderlerini etkileyen ağır dramatik olaylarla karşılaştırarak görece anlamda söylüyorum… Fakat bu esasen önemsiz, küçük olay sonuçta benim için o kadar etkileyici oldu ki, o olağanüstü gecenin üzerinden dört ay geçtikten sonra bugün bile hâlâ içimi kor gibi kavuruyor ve yüreğimdeki o duyguyu koruyabilmek…
Devamı

IRK BİTİG

57. ırk sonu: “Öylece biliniz: Bu falın başında biraz acı vardır; ama sonra yine iyi olur.” Bilinen adıyla Irk Bitig, gerçeğiyle fal kitabı, 9. yüzyıl başlarından kalmış, runik harfli, Uygurca tek yazma eserdir. Kitap biçiminde yazılmış eser bize kadar gelebilmiş tek eski Türkçe yapıttır. Doğu Türkistan’da, Bin Buda mağaralarında, bilmediğimiz bir tarihte bulunmuştur. Fakat dili…
Devamı

BİRÇOK ŞİİRDEN ÖRÜLMÜŞ TEK BİR ŞİİR; ÇİMEN YAPRAKLARI

  Walt Whitman, 31 Mayıs 1819’da Long Island’ın West Hills bölgesindeki bir çiftlikte doğdu. Babası Walter Whitman, ekmeğini taştan çıkaran, devrimci gazeteleri okuyan, ileri görüşlü bir insandı. Walt beş yaşına geldiği zaman, babası Brooklyn’de marangozluk etmeye başladığı için ailecek oraya gittiler. Şairin çocukluğu Long Island’da, New York’ta, Brooklyn’de geçti. On bir yaşında geçimini sağlamak için…
Devamı

Türk Dilinin Tarihi Dönemleri -I

Dil? Dil çok sayıdaki değişkenin birleşimidir. İnsan ile var olan, karmaşık, canlı yapıdır. Temeli karanlık dönemde atılmış olan bu yapı kendini sürekli geliştirir. Esas olarak sözlü iletişim aracıdır. İlk işlevlerinden biri de bilgiyi doğrudan aktarmaktır. Konuşma ve yazı dili olarak ikiye ayırdığımız doğal iletişim aracı olan dilin, konuşma dilindeki farklılıklarına (lehçe, şive, ağız) önceki yazımızda…
Devamı

Kitâbü Dîvânü Lügati’t-Türk 

1072 Ocak ayında yazmaya başlanıp 1077 Ocak ​ayında​ bitirilen bu eser Türkçenin bilinen ilk sözlüğüdür. Kâşgarlı Mahmud yazdığı bu eseri dönemin Abbasi halifesinin oğlu Ebü’l-Kasım Abdullah’a sunmuştur. Duymaya aşina olduğumuz kalıp cümlenin de dediği gibi​ “​Araplara, Türkçe öğretmek için yazılmıştır.​”​Eserin dil malzemesi Türk dünyasından toplanmış fakat Bağdat’ta kitap h​â​line getirilmiştir. Tam adı ise ​“​Türk dillerini…
Devamı

Okuyana Kutlu Olsun: Kutadgu Bilig

“Kutadgu Bilig bizim için gerçekten sonsuz övünülecek, tükenmez bir iç güç kaynağıdır.” Agop Dilaçar Tarihte Türkleri birçok farklı dine bağlı olarak görebiliriz. Şamanizm, Hristiyanlık, Buddhacılık ve İslam dini gibi. Ve biz de Saltuk Buğra Han döneminde, 932 yılında, İslamiyet’i benimseyen Karlukların devleti olan Karahanlı Devleti döneminde yazılmış bir eserden bahsediyoruz: Kutadgu Bilig. Kaşgarlılara sığınan Müslüman…
Devamı

Karanlık Devrin Işığı: Orhon Yazıtları

Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk Türklerin ‘Türk’ adı ile tarihte var olmaları VI. yüzyıla denktir. Çin kaynaklarından öğreniriz ki Türkler, Altay Dağlarının güneyinde yaşayan bir topluluktur. Yine aynı kaynaklarda Hunların bir kolu olduğu söylenen bu Türkler, Tu-men adlı liderleri öncülüğünde ilk Türk devletini kurmuşlardır. Bu devlet sonrasında batı ve doğu olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Türk…
Devamı

Yanlış Bilinen Doğrular: Dil-Lehçe-Şive ve Ağız

Türkoloji dünyasında uzun yıllar boyu tartışmaya neden olan bu konu, birçok farklı görüşü içinde barındırıyor. Bu karşıtlıklara geçmeden önce basit bir şekilde bu terimlerin günümüz tanımlarını yapabiliriz. Dil, sözlükte elliden fazla anlamı karşılar. Bizim konumuzu ilgilendiren ise “lisan” kelimesiyle eş anlamlı olan “belli bir insan topluluğuna özgü sesli göstergeler dizgesi” anlamıdır. Dil aynı zamanda insanların…
Devamı

Mai ve Siyah’a Bir Bakış

Kainattaki düzende her şey aynı zamanda zıttı ile var olur. Bu zıtlık halinde herhangi bir şeye iyi diyebilmek için kötünün olması, doğruya doğru diyebilmek içinse yanlışın olması gerekir. Mai ve Siyah da bu durumu hayal ve hakikat çerçevesinde işleyen bir yapıt. Hayallerin, isteklerin karşısında hakikatin kaçınılmazlığını adeta yüzümüze vuruyor. Renklerin dili ile, “mai hayaller ve…
Devamı

Araç çubuğuna atla